موتور دیزل ژنراتور معمولا به چند گروه اصلی فیلتر مجهز است. مهم ترین آنها شامل فیلتر هوا، فیلتر روغن موتور، فیلتر سوخت و فیلتر جدا کننده آب هستند. در برخی موتورهای صنعتی، فیلتر سوخت اولیه و ثانویه به صورت مجزا نصب می شوند. فیلتر هوا معمولا در مسیر ورودی هوای موتور و پیش از توربوشارژر قرار دارد. فیلتر روغن نیز روی مدار روغن کاری و نزدیک بلوک موتور نصب می شود. فیلتر سوخت در مسیر بین مخزن و سیستم تزریق قرار می گیرد. جدا کننده آب نیز معمولا در بخش اولیه مدار سوخت نصب می شود. در موتورهای بزرگ، فیلتر مایع خنک کننده نیز برای کنترل آلودگی و خوردگی مدار وجود دارد.
فیلتر هوای ژنراتور معمولا از نوع کاغذی خشک با سطح فیلتراسیون بالا است. در بعضی موتورهای سنگین، سیستم پیش تصفیه هوا نیز قبل از فیلتر اصلی قرار می گیرد. فیلتر سوخت می تواند از نوع Spin-on یا المنت قابل تعویض باشد. در موتورهای دارای سیستم تزریق حساس، فیلتراسیون چند مرحله ای اهمیت بیشتری دارد. فیلتر روغن نیز ذرات فلزی، دوده و آلودگی های موجود در روغن را کنترل می کند. در بعضی موتورهای دیزل صنعتی، فیلترهای روغن Full-flow و Bypass همزمان استفاده می شوند. نوع دقیق فیلتر باید براساس کد موتور و شماره فنی سازنده انتخاب شود.
نقش فیلترها در عملکرد موتور و توان kVA ژنراتور
بنا به اطلاعات رسیده به حامیان ژنراتور، فیلتر هوا مستقیما روی کیفیت احتراق موتور اثر می گذارد. گرفتگی این فیلتر باعث کاهش هوای ورودی و افزایش نسبت سوخت به هوا می شود. در نتیجه، توان موتور، پاسخ به بار و راندمان احتراق کاهش پیدا می کند. افزایش دود سیاه، بالا رفتن دمای اگزوز و افزایش مصرف سوخت نیز می تواند ایجاد شود. در موتورهای توربوشارژ، محدودیت جریان هوا می تواند فشار کاری توربو را نیز تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین، وضعیت فیلتر هوا در حفظ توان نامی ژنراتور اهمیت زیادی دارد. Perkins نیز تاکید می کند که افت عملکرد موتور ممکن است پیش از تشخیص واضح توسط اپراتور اتفاق بیفتد.
فیلتر روغن با جلوگیری از گردش ذرات آلاینده، از یاتاقان ها، رینگ ها، میل لنگ و اجزای متحرک محافظت می کند. فیلتر سوخت نیز از انژکتورها و پمپ تزریق در برابر ذرات و آب محافظت می کند. گرفتگی هرکدام می تواند فشار یا دبی مورد نیاز موتور را مختل کند. در بارهای بالا، این مشکل ممکن است به افت دور موتور و کاهش توان خروجی ژنراتور منجر شود. بنابراین، فیلترها به صورت غیرمستقیم در حفظ ظرفیت واقعی kVA موثر هستند. به عنوان مثال، یک ژنراتور 500 kVA فقط زمانی می تواند توان نامی خود را پایدار ارائه دهد که موتور هوای کافی، سوخت پاک و روغن مناسب دریافت کند.
مدت زمان عملکرد و بازه تعویض هر فیلتر ژنراتور
عمر فیلتر به ساعت کارکرد، کیفیت مواد مصرفی و شرایط محیطی وابسته است. برای بسیاری از موتورهای دیزل صنعتی، فیلتر روغن همراه با سرویس روغن در محدوده تقریبی 250 تا 500 ساعت بررسی یا تعویض می شود. در بعضی موتورهای بزرگ تر، این فاصله می تواند تا حدود 500 یا 1000 ساعت افزایش پیدا کند. فیلتر سوخت معمولا براساس توصیه سازنده و کیفیت گازوئیل تعویض می شود. در شرایط معمول، بازه 250 تا 1000 ساعت برای بسیاری از موتورهای صنعتی قابل مشاهده است. Perkins اعلام کرده که برنامه سرویس موتور باید براساس نوع موتور و شرایط کاری تعیین شود.
فیلتر هوا بیشتر از سایر فیلترها تحت تاثیر گردوغبار محیط قرار دارد. در محیط تمیز، ممکن است چند صد ساعت کارکرد داشته باشد، اما در محیط معدنی یا کارگاهی بسیار آلوده باید زودتر بررسی شود. برخی برنامه های سرویس ژنراتور، تعویض فیلتر هوا را در محدوده 200 تا 500 ساعت پیشنهاد می کنند. با این حال، استفاده از نشانگر گرفتگی هوا روش دقیق تری برای تشخیص زمان تعویض است. فیلتر جدا کننده آب باید مرتب تخلیه و از نظر وجود آب و رسوبات کنترل شود. برنامه های سرویس Cummins نیز بر انجام زودتر عملیات نگهداری در محیط های پرگردوغبار تاکید دارند.
برای فیلتر مایع خنک کننده، فاصله تعویض کاملا به طراحی موتور و نوع سیستم Cooling وابسته است. برخی موتورهای دیزل سنگین از فیلتر دارای مواد بازدارنده خوردگی استفاده می کنند. این فیلتر علاوه بر حذف آلودگی، در کنترل شرایط شیمیایی مایع خنک کننده نقش دارد. بنابراین، تعویض آن نباید صرفا براساس ساعت کارکرد فیلترهای روغن و سوخت انجام شود. در موتورهای مختلف، برنامه سرویس می تواند از چند صد ساعت تا فواصل طولانی تر متغیر باشد. بهترین معیار، ترکیب دستورالعمل سازنده، ساعت کارکرد و نتیجه آزمایش مایع خنک کننده است.
کدام فیلترها پیش از اجاره ژنراتور باید تعویض شوند؟
پیش از تحویل دیزل ژنراتور به مشتری، مهم ترین اقدام، بررسی سابقه سرویس و وضعیت فیلترها است. فیلتر روغن در صورتی که به زمان سرویس نزدیک باشد، بهتر است همراه با روغن موتور تعویض شود. فیلتر سوخت نیز باید از نظر گرفتگی، وجود آب و آلودگی بررسی شود. اگر سابقه تعویض مشخص نباشد، تعویض فیلتر سوخت برای ژنراتور اجاره ای تصمیم ایمن تری است. فیلتر هوا نیز باید بازدید و در صورت کثیفی یا افزایش محدودیت جریان تعویض شود. Cummins در برنامه های سرویس خود تعویض فیلتر روغن، سوخت و هوا را در فواصل مشخص عملیاتی قرار داده است.
برای ژنراتورهای اجاره ای که قرار است چند روز یا چند هفته به صورت مداوم کار کنند، کنترل فیلترها اهمیت بیشتری دارد. یک فیلتر ارزان قیمت می تواند از توقف یک موتور چند صد کیلوواتی جلوگیری کند. بنابراین، در سرویس پیش از اجاره، فیلتر روغن، فیلتر سوخت و فیلتر هوا باید حداقل از نظر ساعت کارکرد و وضعیت فیزیکی کنترل شوند. در صورت نزدیک بودن سرویس، تعویض پیشگیرانه منطقی تر از انتقال ریسک به زمان بهره برداری است. در ژنراتورهای کارکرده نیز بهتر است تاریخ و ساعت آخرین تعویض فیلترها ثبت شود. این موضوع برای برنامه ریزی سرویس بعدی و جلوگیری از خرابی ناگهانی اهمیت دارد.
در ژنراتورهای اجاره ای توان بالا، مانند مدل های 500، 750 و 1000 kVA، کنترل فیلترها باید بخشی از چک لیست تحویل دستگاه باشد. علاوه بر تعویض فیلتر، باید نشتی اتصالات، آب بندی، فشار روغن، وضعیت سوخت و محدودیت مسیر هوای ورودی کنترل شود. تعویض یک فیلتر به تنهایی تضمین کننده سلامت موتور نیست. هدف اصلی سرویس پیش از اجاره، اطمینان از عملکرد پایدار موتور در بار نامی و جلوگیری از افت توان است. برنامه نگهداری نیز باید براساس ساعت کارکرد واقعی و شرایط کاری دستگاه تنظیم شود، زیرا سازندگان فاصله سرویس را برای همه شرایط یکسان در نظر نمی گیرند.
